İçeriğe geç
KORKMAZHukuk ve Danışmanlık

MakaleTicaret hukuku4 Kasım 20268 dakikalık okuma

Karşılıksız çek ne yapılır? İcra takibi, şikâyet ve süreler

Karşılıksız çıkan çekte hamilin başvurabileceği yollar; bankanın 2026 yılı yasal ödeme tutarı, ibraz süreleri, kambiyo senetlerine özgü icra takibi, şikâyet süresi ve ceza sorumluluğu, Yargıtay kararları ışığında değerlendirilmiştir.

Karşılıksız çıkan bir çekin hamili, birbirinden bağımsız üç yola aynı anda başvurabilir. İlk olarak çeki kanuni ibraz süresi içinde bankaya ibraz ederek "karşılıksızdır" işlemi yaptırır ve bankanın kanunen ödemekle yükümlü olduğu tutarı tahsil eder; bu tutar 30 Ocak 2026 tarihinden itibaren her çek yaprağı için 16.350 TL'dir. İkinci olarak, çek bedelinin kalan kısmı için kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla icra takibi başlatır. Üçüncü olarak, çekin karşılıksız kaldığını öğrendiği tarihten itibaren üç ay içinde şikâyette bulunarak çek hesabı sahibi hakkında ceza yargılaması yapılmasını sağlar.

Bu yolların her biri ayrı sürelere bağlıdır ve sürelerden birinin kaçırılması ilgili hakkın kaybına yol açmaktadır. Aşağıda karşılıksız çek karşısında izlenecek adımlar, 5941 sayılı Çek Kanunu, Türk Ticaret Kanunu ve İcra ve İflas Kanunu hükümleri çerçevesinde değerlendirilmiştir.

Karşılıksız çek nedir?

Karşılıksız çek, kanuni ibraz süresi içinde bankaya ibraz edildiğinde hesapta bedelinin tamamını veya bir kısmını karşılayacak tutar bulunmayan çektir. Bu durumda banka, hamilin talebi üzerine çekin arka yüzüne ibraz tarihini, hesap durumunu, bankanın ödediği miktarı ve karşılıksız kalan tutarı yazarak "karşılıksızdır" işlemini yapar (Çek Kanunu m. 3/4). İşlem, çeki ibraz eden kişi ile banka yetkilisinin imzasıyla tamamlanır; hamil imzadan kaçınırsa karşılıksızdır işlemi yapılmaz.

Karşılıksızdır şerhi, hem icra takibi hem de ceza şikâyeti bakımından temel belgedir. Çek Kanunu'nun 2. maddesi uyarınca hamil, çek düzenleyenin bankaca bilinen adreslerinin kendisine verilmesini de talep edebilir.

Çek kaç gün içinde bankaya ibraz edilmelidir?

Türk Ticaret Kanunu'nun 796. maddesi uyarınca çek, düzenlendiği yerde ödenecekse on gün, düzenlendiği yerden başka bir yerde ödenecekse bir ay içinde bankaya ibraz edilmelidir. Yurt dışında düzenlenen çeklerde süre, düzenleme ve ödeme yerlerinin aynı kıtada bulunması hâlinde bir ay, ayrı kıtalarda bulunması hâlinde üç aydır. Süre, çekte yazılı düzenleme tarihinin ertesi günü başlar.

Sürenin kaçırılması ağır sonuçlar doğurur. Hamilin cirantalara, düzenleyene ve diğer çek borçlularına başvurabilmesi, çekin zamanında ibraz edilmiş ve ödenmediğinin belirlenmiş olmasına bağlıdır (TTK m. 808). Karşılıksız çek suçu da çekin kanuni ibraz süresi içinde ibraz edilmesini aramaktadır (Çek Kanunu m. 5/1). Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, cirantaya karşı başlatılan takipte çekin yasal süreden sonra ibraz edildiğinin anlaşılması hâlinde takibin iptaline karar verilebileceğini belirtmiştir (Yargıtay 12. HD, 26.04.2018, E. 2016/30497, K. 2018/3748).

İleri tarihli çek, üzerindeki tarihten önce bankaya ibraz edilebilir mi?

31 Aralık 2028 tarihine kadar edilemez. Türk Ticaret Kanunu'nun 795. maddesi çekin görüldüğünde ödeneceğini öngörmekle birlikte, Çek Kanunu'nun geçici 3. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca 31.12.2028 tarihine kadar çekin üzerinde yazılı düzenleme tarihinden önce ödenmek için bankaya ibrazı geçersizdir. Bu tarih en son 4.12.2025 tarihli ve 7566 sayılı Kanun ile uzatılmıştır.

İleri tarihli çekle ilgili hukuki takip yapılabilmesi için de çekin, üzerindeki tarihe göre kanuni ibraz süresi içinde bankaya ibraz edilmesi ve karşılıksızdır işlemine tabi tutulması şarttır (m. 3/8).

Çek karşılıksız çıkarsa banka ne kadar öder?

Muhatap banka, süresinde ibraz edilen her çek yaprağı için düzenleyen dışındaki hamile, kanunda belirlenen tutara kadar ödeme yapmakla yükümlüdür (Çek Kanunu m. 3/3). Bu tutar her yıl Ocak ayında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından belirlenmekte ve Resmî Gazete'de yayımlanmaktadır. 29.01.2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Tebliğ (Sayı: 2026/4) ile tutar 12.650 TL'den 16.350 TL'ye yükseltilmiş olup 30.01.2026 tarihinden itibaren uygulanmaktadır.

Bankanın ödeyeceği tutar şu şekilde belirlenir:

  • Hesapta hiç karşılık yoksa: çek bedeli 16.350 TL veya üzerindeyse 16.350 TL, altındaysa çek bedelinin tamamı ödenir.
  • Hesapta kısmi karşılık varsa: çek bedeli 16.350 TL veya altındaysa kısmi karşılık 16.350 TL'ye tamamlanır; üzerindeyse kısmi karşılığa ek olarak 16.350 TL ödenir. Her iki hâlde ödenen tutar çek bedelini aşamaz.

Banka ödemeyi geciktirirse hamile her gün için binde üç gecikme cezası öder (m. 3/7). Takas odası aracılığıyla ibraz edilen çeklerde kısmi ödeme yapılmaz; hesaptaki kısmi karşılık hamil lehine on beş gün süreyle bloke edilir (m. 8/4). Kısmi ödeme alan hamil, bankanın ücretsiz verdiği onaylı fotokopiyle kambiyo takibine başvurabilir (m. 3/6).

Karşılıksız çek için icra takibi nasıl yapılır?

Hamil, karşılıksız kalan tutar için kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlatabilir; borçlu iflasa tabi ise iflas yolu da seçilebilir (İİK m. 167). Takip talebine çekin aslı ile borçlu sayısı kadar onaylı örneği eklenir. Takip şu aşamalardan oluşur:

  1. İcra müdürü senedin kambiyo senedi olduğunu ve vadesinin geldiğini tespit ederse borçluya çek sureti ile birlikte ödeme emri gönderir (İİK m. 168).
  2. Ödeme emrinde borçluya, borcu ve takip masraflarını on gün içinde ödemesi ihtar edilir.
  3. Borçlu, senedin kambiyo senedi niteliği taşımadığı yönündeki şikâyetini, imzaya itirazını ve borca itirazını beş gün içinde icra mahkemesine bildirmelidir.
  4. Borca ve imzaya itiraz, satış dışındaki takip işlemlerini durdurmaz (İİK m. 169, 170). Takip, icra mahkemesinden itirazın kabulü kararı alınmadıkça devam eder.

İmzasını haksız yere inkâr eden borçlu, alacağın yüzde onu oranında para cezasına, takip durdurulmuşsa ayrıca inkâr tazminatına mahkûm edilir (İİK m. 170). Hamil takipte, ödenmemiş çek bedeli yanında ibraz gününden itibaren işleyen faizi, giderleri ve çek bedelinin binde üçünü aşmamak üzere komisyon ücretini talep edebilir (TTK m. 810).

Karşılıksız çek için ihtiyati haciz istenebilir mi?

İstenebilir. İİK'nın 257. maddesi uyarınca rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı, borçlunun mallarının ve alacaklarının ihtiyaten haczedilmesini talep edebilir; karşılıksızdır şerhi taşıyan çek, mahkemeye sunulacak başlıca delildir (İİK m. 258). Alacaklı, haksız çıkması hâlinde doğacak zarardan sorumludur ve kural olarak teminat göstermekle yükümlüdür (İİK m. 259).

Karşılıksız çekten kim sorumludur?

Hukuki sorumluluk bakımından çeki düzenleyen, ciro eden ve çeke aval veren kişiler hamile karşı müteselsil borçlu sıfatıyla sorumludur. Hamil, bu kişilere borçlanmadaki sıralarıyla bağlı olmaksızın tek tek, birkaçına veya hepsine birden başvurabilir (TTK m. 818/1-k yollamasıyla m. 724). Ciro edilen çeki ödeyen ciranta da kendinden önceki borçlulara başvurabilir.

Ceza sorumluluğu ise karşılığı hesapta bulundurmakla yükümlü kişiye yöneliktir. Çek Kanunu'nun 5. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca bu kişi çek hesabı sahibidir. Hesap sahibi tüzel kişi ise mali işleri yürütmekle görevlendirilen yönetim organı üyesi, böyle bir belirleme yapılmamışsa yönetim organını oluşturan gerçek kişiler sorumludur. Gerçek kişi hesap sahibinin temsilcisi veya vekili tarafından düzenlenen çekte sorumluluk yine hesap sahibine aittir (m. 5/3).

Karşılıksız çek şikâyeti ne zaman ve nereye yapılır?

Karşılıksız çek suçu hamilin şikâyetine bağlıdır (Çek Kanunu m. 5/1). Davalar icra mahkemesinde görülür. Yetkili mahkeme, çekin tahsil için ibraz edildiği veya çek hesabının açıldığı banka şubesinin bulunduğu yer ya da hesap sahibinin yahut şikâyetçinin yerleşim yeri mahkemesidir.

Çek Kanunu bu davalarda İİK'nın 347. maddesinin de uygulanacağını öngörmektedir. Buna göre şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer. Yargıtay 7. Ceza Dairesi, çekin bankaya ibraz edilip karşılıksız olduğunun öğrenildiği tarihten itibaren üç aylık süre geçtikten sonra yapılan şikâyet üzerine mahkûmiyet hükmü kurulamayacağını ve şikâyet hakkının düşürülmesine karar verilmesi gerektiğini kabul etmiştir (Yargıtay 7. CD, 07.11.2022, E. 2022/3576, K. 2022/15708).

Karşılıksız çek cezası nedir?

Çek Kanunu'nun 5. maddesi uyarınca karşılıksızdır işlemine sebebiyet veren kişi hakkında, her bir çek için bin beş yüz güne kadar adli para cezasına hükmolunur. Hükmedilecek ceza, çek bedelinin karşılıksız kalan miktarından az olamaz. Mahkeme ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına karar verir; bu yasak yargılama sırasında da koruma tedbiri olarak resen uygulanır. Hakkında yasak kararı verilen kişiler, yasak süresince sermaye şirketlerinin yönetim organlarında görev alamaz.

Bu suç bakımından ön ödeme, uzlaşma ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması hükümleri uygulanmaz (m. 5/10). Adli para cezası ödenmezse, kamuya yararlı bir işte çalıştırma kararı verilmeksizin doğrudan hapis cezasına çevrilir (m. 5/11).

Karşılıksız çek ödenirse ceza davası düşer mi?

Düşer. Çek Kanunu'nun 6. maddesi uyarınca karşılıksız kalan çek bedelini, kanuni ibraz tarihinden itibaren ticari işlerde temerrüt faizi oranı üzerinden hesaplanacak faiziyle birlikte tamamen ödeyen kişi hakkında, yargılama aşamasında davanın düşmesine, mahkûmiyet hükmü kesinleşmişse hükmün bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına karar verilir. Şikâyetten vazgeçilmesi de aynı sonucu doğurur ve her iki hâlde çek yasağı kaldırılır.

Karşılıksız çekte zamanaşımı süresi ne kadardır?

Türk Ticaret Kanunu'nun 814. maddesi uyarınca hamilin cirantalara, düzenleyene ve diğer çek borçlularına karşı başvurma hakları, ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Çeki ödeyen borçlunun diğer borçlulara karşı başvurma hakkı da ödeme tarihinden veya çekin kendisine karşı dava yoluyla ileri sürüldüğü tarihten itibaren üç yıldır.

Zamanaşımı dolmuş olsa bile düzenleyen, hamilin zararına zenginleştiği ölçüde borçlu kalmaya devam eder (TTK m. 818/1-m yollamasıyla m. 732). Bu istem cirantaya karşı ileri sürülemez. Alacak genel hükümlere göre dava yoluyla istenecekse ve uyuşmazlık ticari nitelikteyse, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır (TTK m. 5/A); bu aşama ticari davada zorunlu arabuluculuk yazımızda ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

Karşılıksız çekte hangi süreler kaçırılmamalıdır?

  • Bankaya ibraz: düzenleme tarihinin ertesi gününden itibaren, aynı yerde ödenecek çekte 10 gün, başka yerde ödenecek çekte 1 ay (TTK m. 796).
  • Ceza şikâyeti: karşılıksızlığın öğrenilmesinden itibaren 3 ay, her hâlde 1 yıl (Çek K. m. 5/1, İİK m. 347).
  • Borçlunun ödeme süresi: 10 gün; itiraz ve şikâyet süresi: 5 gün (İİK m. 168).
  • Takasta kısmi karşılığın blokesi: 15 gün (Çek K. m. 8/4).
  • Çek borçlularına başvurma zamanaşımı: ibraz süresinin bitiminden itibaren 3 yıl (TTK m. 814).
  • Bankanın yasal ödeme sorumluluğu: baskı tarihinden itibaren 5 yıl (Çek K. m. 3/9).

Değerlendirme

  • Çek süresinde ibraz edilmeli ve karşılıksızdır işlemi yaptırılmalıdır; ileri tarihli çek 31.12.2028 tarihine kadar üzerindeki tarihten önce ibraz edilemez.
  • Banka, 2026 yılında her çek yaprağı için 16.350 TL'ye kadar ödeme yapmakla yükümlüdür; kalan tutar için kambiyo takibi yapılabilir.
  • Ceza şikâyeti, karşılıksızlığın öğrenilmesinden itibaren üç ay içinde yapılmalıdır; çek bedelinin faiziyle ödenmesi davayı düşürür.
  • Çek borçlularına başvurma hakkı, ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar.

Karşılıksız çeke dayalı icra takipleri, ihtiyati haciz talepleri ve şikâyet süreçleri, ticaret hukuku ve icra ve iflas hukuku alanlarındaki çalışmalarımız kapsamında yürütülmektedir. Kartal, Pendik ve Anadolu yakasının diğer ilçelerinde faaliyet gösteren işletmelerin çek alacaklarına ilişkin değerlendirme için büromuzdan görüşme talep edebilirsiniz.

Kaynaklar

  • 5941 sayılı Çek Kanunu, m. 2, 3, 5, 6, 8, geçici m. 3 (mevzuat.gov.tr)
  • 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m. 5/A, 724, 732, 795, 796, 808, 810, 814, 818 (mevzuat.gov.tr)
  • 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, m. 167-170, 257-259, 347 (mevzuat.gov.tr)
  • Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Çek Defterlerinin Baskı Şekline ve Bankaların Hamile Ödemekle Yükümlü Olduğu Miktarın Belirlenmesine İlişkin Tebliğ (Sayı: 2010/2)'de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (Sayı: 2026/4), Resmî Gazete, 29.01.2026, Sayı 33152 (resmigazete.gov.tr)
  • Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 07.11.2022, E. 2022/3576, K. 2022/15708
  • Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 26.04.2018, E. 2016/30497, K. 2018/3748

Kararlar karararama.yargitay.gov.tr üzerinden erişilebilir.

Son kontrol: 05.11.2026. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut uyuşmazlıkta hukuki görüş yerine geçmez.

Bu sayfadaki metinler genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır, hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımaz. Somut durumunuz için avukatınıza danışın.

Görüşme talep edin